Biblioteka Narodowa używa na swojej stronie plików cookies. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. [zamknij]

Konserwacja tradycyjna

PRZYGOTOWANIE KONSERWATORSKIE KODEKSU DO UDOSTĘPNIENIA

Autor: zkzb, 08-11-2019

Udostępnianie zbiorów bibliotecznych jest obarczone ryzykiem ich uszkodzenia a nawet utraty fragmentów lub całości. Prezentowany na fotografiach kodeks rękopiśmienny był szczególnie narażony na pogłębienie się zniszczeń. Blok kart był oddzielony od oprawy, przeguby pęknięte, zakończenia zwięzów sznurkowych urwane. Składki początkowe i końcowe były w złym stanie i odseparowane od bloku. Kodeks został w przeszłości poddany naprawom, między innymi przyszyciu sznurkiem okładki do grzbietu oraz licznym podklejeniom wykonanym klejem syntetycznym w grzbietach kart.

Większość kart bloku była w bardzo dobrym stanie, dlatego głównym celem przeprowadzenia prac konserwatorskich było scalenie zniszczonej konstrukcji bloku i przywrócenie funkcji ochronnej oprawy.

Okładki oddzielono od bloku, wymontowano pierwsze dziewięć i ostatnie cztery składki. Oddzielone karty poddano zabiegom w pełnym zakresie: oczyszczeniu mechanicznemu, usunięciu pozostałości zbrązowiałego kleju syntetycznego z użyciem acetonu, kąpielom w zimnej wodzie, wzmocnieniu strukturalnemu roztworem metylocelulozy w wodzie, reperacjom rozdarć i uzupełnieniu ubytków z zastosowaniem klajstru skrobiowego i papierów japońskich, prostowaniu w prasie. Zwięzy sznurkowe przedłużono, doszyto do nich składki z uszkodzonymi nićmi oraz odrestaurowane składki początkowe i końcowe. Oczyszczony ze starego kleju grzbiet zaklejono ponownie i wyokrąglono, w przestrzenie między zwięzami wklejono paski płótna. Okładki zawieszono wpuszczając zakończenia płótna i zwięzów między tekturę a wyklejkę. Ubytki tektury w narożnikach i na krawędziach okładek uzupełniono warstwami grubego papieru japońskiego. Wykonano reperacje podłużnych i poprzecznych pęknięć tektur i wyklejek z użyciem klajstru skrobiowego i papierów japońskich. Do uzupełnienia ubytków skórzanej okleiny użyto nową skórę jakości konserwatorskiej. Naklejenie jej bezpośrednio na grzbiet pozwoliło zachować organiczny charakter oprawy. Oryginalne fragmenty skóry wklejono w uzupełnienie, które zostało poddane retuszowi kolorystycznemu.

Wszystkie zabiegi wykonano z poszanowaniem oryginalnej materii obiektu. Zastosowano odwracalne techniki i materiały: kleje naturalne oraz wysokiej jakości skórę i papiery o odpowiednich parametrach fizyko-chemicznych. Przeprowadzone czynności pozwoliły na bezpieczne udostępnienie obiektu w celach ekspozycyjnych.

Autor: zkzb, 07-08-2019

W zbiorach audiowizualnych Biblioteki Narodowej znajdują się rolki pianolowe. Są to bardzo długie wstęgi papieru zawierające zapis utworu muzycznego w postaci perforacji, zamocowane na wałku z drewna lub tworzywa. Odtwarzano je za pomocą specjalnego instrumentu – pianoli. Wytwarzane były na przełomie XIX i XX wieku, szczyt ich popularności przypada na lata 20-te XX wieku.

Na oryginalnych tekturowych pudełkach znajdują się nalepki z  informacjami o wydawcy, numerze wydania, tytule utworu i kompozytorze. W ramach opracowania zbiorów konieczne jest umieszczenie na nich sygnatury. Ważne jest aby obiekt był oznakowany, jednak nie bezpośrednio na oryginalnym opakowaniu, które samo w sobie stanowi zabytek. W tym celu wykonywane są banderole z papieru z rezerwą alkaliczną (pH 7.5-8.0; rezerwa alkaliczna >0,4 mol/kg; atest PAT). Dostosowanie do wymiarów wieka i odpowiednie bigowane sprawia, że banderola ściśle przylega do wieka bez konieczności mocowania klejem. Końce banderoli są połączone na niewielkiej powierzchni za pomocą kleju syntetycznego o neutralnym pH – łączenie jest umiejscowione na zewnętrznej, bocznej stronie wieka. Zastosowanie najcieńszego papieru o gramaturze 80g/m2 sprawia, że pudełko z banderolą swobodnie się zamyka. Użycie materiałów o odpowiednim pH jest kluczowe ze względu na zakwaszenie tektury pudełka oraz papieru rolki.

Autor: zkzb, 09-05-2019

Deformacja konstrukcji kodeksu widoczna na powyższych fotografiach jest często spotykana w obiektach nie posiadających już oprawy. Profil wyokrąglonego grzbietu zmienia się drastycznie z powodu przesuszenia i skurczenia się warstwy kleju glutynowego użytego do zaklejenia jego powierzchni. Taki stan kodeksu bardzo utrudnia bezpieczne otworzenie i przekładanie kart uniemożliwiając przeprowadzenie digitalizacji.

W ramach prac przygotowujących obiekt do skanowania w projekcie Patrimonium wykonano zabieg korygowania profilu grzbietu.

Czynności przeprowadza się po stopniowym nawilżeniu i uelastycznienia kleju. Skrajne części bloku koryguje się ręcznie. Środkową część bloku koryguje się przez wprowadzanie w środki składek arkusza blachy cynkowej większego niż format karty, i stopniowe delikatne wypychanie tych składek. Krawędź blachy jest zabezpieczana papierem, tak aby przez tarcie nie uszkodzić wnętrza składek.

Przeprowadzenie zabiegu jest czasochłonne, wymaga też dużego wyczucia i doświadczenia.

Rękopis po przeprowadzonych zabiegach zabezpieczono w opakowaniu wykonanym na miarę z kartonu bezkwasowego spełniającego wymagania normy ISO 16245.

Pozostałe elementy, w postaci fragmentów kart, zostały rozprostowane, podklejone bibułką japońską i zabezpieczone w obwolucie z wyżej wymienionego kartonu.

***

Projekt „Patrimonium – digitalizacja i udostępnienie polskiego dziedzictwa narodowego ze zbiorów Biblioteki Narodowej oraz Biblioteki Jagiellońskiej” realizowany jest środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2014-2020 oraz budżetu państwa